Талдықорғанда бастауыш сынып оқушыларына қауіпсіз цифрлық мәдениет және лудоманияның алдын алу үйретілуде

Интерактивті сабақтар мен шығармашылық тапсырмалар балаларға шектен тыс ойындардың қауіптілігін түсінуге және салауатты әдеттерді қалыптастыруға көмектеседі.

Талдықорған қаласының №15 орта мектебінде лудомания тақырыбына және кіші жастағы оқушыларда қауіпсіз цифрлық мәдениетті қалыптастыруға арналған профилактикалық іс-шара өтті. Бұл бастаманы бірнеше жылдан бері балаларды заманауи тәуекелдер мен тәуелділіктерден қорғауға бағытталған әлеуметтік бағдарламаларды іске асырып келе жатқан «Қос қанат Жетісу» қоғамдық бірлестігі қалалық ішкі саясат бөлімінің қолдауымен ұйымдастырды, деп хабарлайды Vestnik19.kz.

XXI ғасырдың өзекті мәселесі: лудомания балаларды неліктен ерте жастан қамтиды?

Егер бұрын ойынға тәуелділік казино немесе бәс тігумен байланыстырылса, бүгінде тіпті бастауыш сынып оқушылары да қауіп-қатер аймағында. Қолжетімді онлайн ойындар, мобильді қосымшалар, ойын ішіндегі сатып алулар, жарнамалық «сыйақылар» және құмар ойынға негізделген ойын механикалары дайындықсыз тану қиынға соғатын тәуелділіктің ерте формаларын қалыптастыруы мүмкін.

Психологтар: «Кіші мектеп жасы – ең осал кезең. Бала уақытты, эмоцияны және импульсті әлі бақылай алмайды, ал цифрлық ойындар назарды мүмкіндігінше ұзақ ұстап тұруға бағытталған», – деп түсіндірді мамандар кездесуде. Сондықтан алдын алу жұмыстарын тек жасөспірімдер арасында ғана емес, кіші мектеп оқушылары арасында да жүргізу туралы шешім қабылданды.

Интерактивті сабақ: маңызды тақырыпты ең кішкентайларға қалай түсіндіруге болады

Сабақ 7-10 жастағы балаларға арналған қолжетімді, көрнекі және ойын түрінде ұйымдастырылды. Мамандар:

• Кәдімгі ойындардың тәуелділікке қалай айналатынын, балаларды қандай белгілер сақтандыруы керектігін көрсететін жарқын мысалдармен шағын презентация өткізді.

• Диалогтік талқылауларда оқушылар қандай ойындар ойнайтынын айтып, олардың қайсысы қауіпті болуы мүмкін екенін өздері анықтауға тырысты.

• Ойын жаттығуларында балалар мамандармен бірге гаджеттерді ауыстыра алатын қызықты істердің тізімі – «пайдалы істер картасын» жасады.

Шығармашылық тапсырмаларда оқушыларға телефонда ұзақ ойнағанда не сезінетінін және далада серуендегенде, кітап оқығанда немесе достарымен ойнағанда не сезінетінін суретпен бейнелеу ұсынылды.

Бұл эмоционалдық контраст балаларға онлайн және офлайн өмір арасындағы тепе-теңдіктің құндылығын жақсы түсінуге көмектесті.

Мамандар толық және қолжетімді түрде түсіндірді:

• Лудомания деген не және неліктен қауіпті;

• Қауіпсіз ойындар құмар ойын механикасынан несімен ерекшеленеді;

• Қалыптасып келе жатқан тәуелділік туралы қандай белгілер айтуы мүмкін;

• Ойындар, оқу және демалыс арасындағы уақытты қалай дұрыс бөлу керек;

• Экран уақытының шектеулерін неліктен сақтау маңызды;

• Егер ойын барлық бос уақытты жұта бастаса, оған қалай «жоқ» деп айту керек;

• Кімнен көмек сұрауға болады.

Тәуелділіктің білінбей қалыптасатынына және балалардың мінез-құлықтағы қауіпті өзгерістерді уақытында байқай білуі керектігіне ерекше назар аударылды.

Жастарына қарамастан, оқушылар талқылауға белсенді қатысты:

• Сүйікті ойындары туралы сұрақтар қойды;

• Кейбір ойындардың неліктен «қатты қызықтыратынын» сұрады;

• Жеке оқиғаларымен бөлісті: біреуінің әкесі көп ойнайды, біреуінің ағасы скиндерге ақша жұмсайды;

• Гаджеттерге шектен тыс әуестенумен күресудің өз тәсілдерін ұсынды.

Оқушылардың бірі қалжыңдап: «Енді мен неге телефоннан ажырау қиын екенін білемін – бұл ойын кінәлі», – деп айтты, бұл күлкі тудырғанымен, бүкіл топқа балалардың назарын қалай басқаратынын түсінуге көмектесті.

Педагогтармен жұмыс: қосымша маңызды блок

Сабақтан кейін мамандар бастауыш сынып мұғалімдері мен сынып жетекшілері үшін шағын семинар өткізді. Педагогтар келесі мәселелер бойынша ұсыныстар алды:

• Балалар мінез-құлқындағы өзгерістерді қалай бақылау керек;

• Қандай белгілер ойынның тым маңызды рөл атқара бастағанын көрсетеді;

• Ата-аналармен мәселе туралы қалай сөйлесу керек;

• Сыныпта қандай профилактикалық әдістерді қолдану қажет. Мұғалімдер тақырыптың өте өзекті екенін атап өтіп, ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екендіктерін білдірді.

Ата-ананың рөлі: қорғаудың басты факторы

Ұйымдастырушылар отбасының қатысуынсыз ешқандай профилактика тиімді болмайтынын еске салды. Ата-аналарға:

• Бала ойнайтын контентті бақылау;

• Уақыт шектеулерін орнату;

• Балаларға ақылы функцияларға және банктік карталарға қол жеткізуге рұқсат бермеу;

• Баламен ойын кезінде не сезінетінін талқылау;

• Эмоционалды байланысты қолдау маңызды.

Болашаққа арналған жоспарлар

«Қос қанат Жетісу» қоғамдық бірлестігі мұндай сабақтардың Талдықорғанның көптеген мектептерін қамтитынын атап өтті. Жақын арадағы жоспарларда: интернет-қауіпсіздік, буллинг және кибербуллинг, цифрлық тәуелділік, эмоционалды интеллект, салауатты әдеттерді қалыптастыру бойынша тренингтер бар.

Талдықорған қаласының №15 орта мектебіндегі профилактикалық сабақ кіші мектеп оқушыларында цифрлық әлемге деген саналы көзқарасты қалыптастыруда маңызды қадам болды. «Қос қанат Жетісу» күш-жігері және қалалық құрылымдардың қолдауы арқасында балалар білім ғана емес, сонымен қатар ойын тәуелділігінен аулақ болуға және өз уақытын дұрыс құруға көмектесетін практикалық дағдыларды да алды.

Профилактиканың бұл форматы ең кішкентайлармен жұмыс істеу – болашақ ұрпақты қорғаудың ең тиімді әдістерінің бірі екенін көрсетеді.