АҚШ пен Қазақстан Алматыда шағын модульдік реактордың оқу-сыныптық симуляторы орнатылған орталық ашты

АҚШ пен Қазақстан Алматыдағы Ядролық физика институтында (ЯФИ) шағын модульдік реактордың (ШМР) оқу-сыныбының ашылу салтанатын өткізді. Бұл симулятор орталығы – Америкалық Holtec International мен Curtiss-Wright компаниялары бірлесіп ұсынған білім беру және цифрлық оқыту құралы, ол Holtec SMR–300 шағын модульдік реактордың негізгі басқару бөлмесінің көшірмесі ретінде келтірілген. АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл оқу-сыныптық құралды өзінің Шағын модульдік реактор технологиясын жауапты пайдалану үшін инфрақұрылымды дамыту (FIRST) бағдарламасы арқылы қаржыландырды. Енді қазақстандық студенттер, инженерлер және болашақ реактор операторлары америкалық ШМР басқару бөлмесінің толыққанды жұмыс істейтін көшірмесінде оқып, заманауи америкалық ядролық технологиямен тәжірибе жинақтай алады.

Ашылу салтанатында лентаны қиғандар арасында Қауіпсіздік саласында көмек көрсету жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары Шона Дж. Уилсон, АҚШ-тың Алматыдағы Бас консулы Питер Дж. Кауфман, Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары Әсет Махамбетов, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім вице-министрі Гүлзат Көбенова, Ядролық физика институтының бас директоры Саябек Сахиев, Халықаралық ғылыми-техникалық орталықтың атқарушы директоры Карина Ангелиева болды.

«Бұл оқу-сыныптық симулятор орталығы – адамдарға жасалған инвестиция», – деді Мемлекеттік хатшының орынбасары Уилсон. «Ядролық энергетика бағдарламасы технологияны терең білетін білікті операторларды, инженерлерді, реттеушілерді және қауіпсіздік мамандарын қажет етеді. Америка Құрама Штаттары Қазақстанның бейбіт атом энергиясын пайдалану саласындағы болашағын дамытуға қолдау көрсетіп отырғанын мақтан тұтады».

«Зерттеу реакторларымен, үдеткіш кешендерімен, Қазақстан материалтану токамагымен (КТМ) және радиохимиялық зертханалармен қатар, бұл симулятор мамандарды практикалық оқытуда мүмкіндіктерді кеңейтіп, ұлттық ғылыми-технологиялық базаның тағы бір маңызды элементіне айналады», – деді Атом энергиясы жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары Әсет Махамбетов. Оқу-сыныптық симулятор Holtec SMR–300-дің басқару бөлмесінің толыққанды көшірмесі болып табылады. Оны құрастырған FIRST бағдарламасының үш серіктесі:

• Халықаралық ғылыми-техникалық орталық (ХҒТО), Астанада орналасқан халықаралық ұйым, негізгі грант алушы және жоба интеграторы ретінде қызмет етті.
• Holtec International, АҚШ-тың ШМР жеткізушісі, оқу-сыныптың симуляторды SMR–300 негізінде жобалады.
• Curtiss-Wright, АҚШ-тың инженерлік компаниясы, құралды әзірлеп, орнатып, ЯФИ қызметкерлерін оны қалай басқару керектігін үйретеді.

АҚШ пен Қазақстан бұл оқу-сыныптық симуляторы бар орталықты шағын модульдік реакторлар бойынша өңірлік оқыту орталығының негізі ретінде пайдалануды жоспарлап отыр. Бұл орталық Қазақстан мен Орталық Азияның ядролық энергетика саласындағы мамандарын және болашақ реактор операторларын АҚШ-тың озық ядролық технологияларына, ядролық қауіпсіздік, қорғау және таратпау саласындағы ең жоғары стандарттарға сәйкес оқытатын болады.

«Бүгінгі салтанатты рәсім азаматтық ядролық энергетика саласындағы екіжақты ынтымақтастығымыздың жаңа кезеңіне жол ашады. Бұл — АҚШ-тың шағын модульдік реакторлары Қазақстанның өсіп келе жатқан энергетикалық сұранысын қамтамасыз етуге үлес қосып, ядролық қауіпсіздік, ядролық нысандарды қорғау және ядролық қаруды таратпау жөніндегі ең жоғары халықаралық стандарттарды сақтауға мүмкіндік беретін болашаққа жасалған тағы бір қадам», — деді Бас консул Питер Кауфман.

Екі ел де сенімді энергияны қамтамасыз ететін, екі елде де жұмыс орындарын құратын, энергетикалық қауіпсіздікті нығайтатын және технологиялық инновацияларды ынталандыратын ядролық энергетиканың қауіпсіз және сенімді дамуын қолдайды. Америка Құрама Штаттары азаматтық ядролық энергетиканы, әсіресе шағын модульдік реактор (ШМР) технологиясын дамытуға ұмтылатын мемлекеттерге осы мүмкіндіктерге қол жеткізуге көмектесуге толықтай дайын, бұл ядролық қаруды таратпау режимінің берік болуын қамтамасыз етеді.

FIRST туралы (Шағын модульдік реактор технологияларын жауапты пайдалануға арналған базалық инфрақұрылым): АҚШ Мемлекеттік департаментінің FIRST бағдарламасы серіктес елдерге ядролық қауіпсіздік, қорғау және таратпау саласындағы ең жоғары стандарттарға сәйкес экономикалық даму және энергетикалық қауіпсіздік мақсаттарына қол жеткізу үшін жауапты ядролық энергетика бағдарламаларын құруға көмектеседі. Қазақстан 2022 жылы Орталық Азиядағы бағдарламаның алғашқы серіктесі ретінде FIRST бағдарламасына қосылды. Бұл серіктестік АҚШ пен Қазақстан арасындағы үш онжылдыққа созылған таратпау саласындағы ынтымақтастыққа негізделеді.