Алматыда 1956 жылғы Мажар революциясының 70 жылдығына арналған қабылдау өтті

Мажарстанның Алматы қаласындағы Бас консулдығы 1956 жылғы Мажар революциясы мен азаттық күресінің 70 жылдығына арналған салтанатты қабылдау өткізді. Кеш InterContinental Almaty қонақүйінің Grand Ball Room залында өтті.

Қабылдауға Мажарстанның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Ференц Цомбош, ҚР Сыртқы істер министрлігінің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі  СІМ-нің Алматы қаласындағы өкілдігінің басшысы Жәнібек Жарасқанұлы Әбдірашов, дипломатиялық корпус, бизнес пен БАҚ өкілдері, серіктестер және басқа да қонақтар қатысты.

Бұдан жетпіс жыл бұрын, 1956 жылғы 23 қазанда, мажар халқы кеңестік оккупация мен коммунистік қысымға қарсы бас көтерді. Бүгінде бұл оқиға тек Мажарстан тарихында ғана емес, бүкіл Еуропаның тарихи жадында ерекше орын алады.

1956 жылғы 23 қазанда Будапештте студенттер бейбіт шеруге шығып, сөз бостандығын, еркін сайлауды және кеңес әскерлерінің елден шығарылуын талап етті. Шеру тез арада бүкілхалықтық көтеріліске ұласып, елде Имре Надь бастаған үкімет құрылды. 1 қарашада Мажарстан Варшава шартынан шығатынын және бейтараптығын жариялады.

4 қарашада кеңес әскері Будапештке кіріп, көтерілісті күшпен басып тастады. Революция жеңіліске ұшыраса да, оның идеялары ұмытылмады: 1989 жылғы 23 қазанда дәл осы күні Мажар Республикасы жарияланды. Бүгінде 23 қазан – Мажарстанның ұлттық мерекесі.

Мажарстанның Алматы қаласындағы Бас консулы Саболч Карой Сёке қонақтарды салтанатты кешке қатысқандары үшін алғыс айтты. Ол 70 жыл бұрын мажар халқының «Қысымға жол жоқ!» деп үн көтеріп, еркін тыныс алып, еркін өмір сүргісі келгенін еске салды.

Бас консулдың сөзінше, 1956 жылы мажар ұлты бүкіл әлемге бостандықты қаншалықты сүйетінін көрсетті. Тұтас халық өз рухы мен тәуелсіздігі үшін күресті. Екі аптаға ғана болса да, бостандықтың самалы мажар жұртының жанын шарпыды.

Саболч Сёке мажар және қазақ халықтарының рухани жақындығына ерекше тоқталды:

«Құрметті қазақстандық достар! Біздің халықтарымыз бір-біріне өте ұқсас, өйткені біз – бостандықсүйгіш, абыройлы ұлттармыз. Мың жылдық тарихында мажар халқы өз болмысы үшін күресудің не екенін таныды. Қазақ ағайын-бауырлар да ұзақ тарихында халқын сақтау үшін дәл сондай табанды күрес жүргізді. Бүгін халықтарымыздың бостандығын бірге тойлау – біз үшін үлкен мәртебе».

Бас консул ата-баба мұрасын сақтап, келешек ұрпаққа жеткізудің маңызына тоқталды: балаларға мажар революционерлерінің батырлығын, 70 жыл бұрын төгілген қанның бір тамшысы да босқа кетпегенін айтып беру керек. Оның айтуынша, 1956 жылдың күзі нағыз ғажайыпқа айналды, ал ата-бабаларымыздың ерлігі бізге болашаққа жол көрсетіп, тарихтың жаңа беттерін ашуға көмектеседі.

Мажарстанның Қазақстандағы Елшісі Ференц Цомбош 2026 жыл мажарлар үшін ерекше жыл екенін атап өтті. 1956 жылғы қазан және қараша айларындағы шерулер мен ұрыстарда мыңдаған адам бостандық жолында қаза тапты, ондаған мыңдаған адам тұтқындалды. Қуғын-сүргіннен қашқан 200 мыңға жуық адам (сол кездегі халықтың 2 пайызынан астамы) елден кетуге мәжбүр болды.

Елші Мажарстан пен Қазақстан арасындағы қарым-қатынастардың ерекше сипатына тоқталды. Екі елді тарихи-мәдени байланыс пен туыстық сезімі ғана емес, стратегиялық әріптестік те байланыстырады. Ынтымақтастықтың негізгі бағыттары – энергетика, ауыл шаруашылығы және жоғары білім. Өзара сауда тұрақты өсіп келеді, өткен жылы да оның өсімі екі таңбалы санды құрады. Соңғы жылдары екі елдің Мемлекет басшыларының, Парламент төрағалары мен Сыртқы істер министрлерінің өзара сапарлары байланыстардың берік әрі белсенді екенін көрсетті.

Ференц Цомбош Мажарстанның Сыртқы істер министрі Анита Орбанның қыркүйекте Нью-Йоркте Қазақстан Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердімен кездесуінде айтқан сөзін де еске салды: Мажарстанның жаңа Үкіметі онсыз да жақсы мажар-қазақ қатынастарын бұдан да қарқынды етуге ниетті.

Елші 1956 жылғы революцияны өзінен бірнеше есе қуатты күшке қарсы шағын халықтың күресі деп сипаттады. Революционерлер ештеңе ерекше талап қоймады: олар бостандықты, абыройды және өз тағдырын өздері айқындау құқығын қалады. Олар елдің болашағын алыстағы империялық орталық шешпейтін елде еркін өмір сүргісі келді.

Сөз соңында Елші қазақтың дана сөзін келтіріп, залдағылардың ыстық лебізіне бөленді:

«Бірлік қайда болса – ерлік сонда, Еркіндік қайда болса – елдік сонда»

Ференц Цомбоштың айтуынша, кеңестік әскери араласу революцияны басып тастады, бірақ оның идеяларын жоя алмады. Орталық Еуропа 1989 жылдан бері пайдаланып отырған бостандықтың іргесі отыз үш жыл бұрын Будапешт көшелерінде қаланды. Елші жетпіс жыл бұрын бостандықты қорғауға көтерілгендерді де, оларға қолдау көрсеткендерді де алғыспен еске алды.

ҚР Сыртқы істер министрлігінің атынан сөз сөйлеген Ерекше тапсырмалар жөніндегі елші Жәнібек Әбдірашов Мажарстан халқын және барлық қонақтарды атаулы датамен құттықтады. Ол сөзін қазақ, мажар және ағылшын тілдерінде сөйледі. 1956 жылғы оқиғаны мажар халқының батылдығын, абыройы мен қайсарлығын айғақтайтын, әр халықтың өз тағдырын өзі айқындау құқығын еске салатын тарихи сәт деп атады.

Жәнібек Әбдірашов үшін бұл кештің жеке мәні де бар: ол бұған дейін Қазақстанның Мажарстандағы Елшісі қызметін атқарып, бұл елмен жылы байланыс орнатқан. Ол екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылы орнағанын, ал 2014 жылы Будапеште Стратегиялық ынтымақтастық туралы бірлескен декларацияға қол қойылғанын атап өтті.

Ынтымақтастық нәтижесі 

Жәнібек Әбдірашов жастардың білімі, кәсіби дағдысы мен достығы екі қоғамды бұдан әрі жақындастыратынын атап өтті. Ол қазақ пен мажар халықтарын байланыстыратын ортақ қыпшақ мұрасына да тоқталды: бұл байланыстың тамыры қазіргі дипломатиядан әлдеқайда тереңде жатыр.

Сөзінің соңында ол мажардың әдемі мақалын келтірді «A jó barát aranyat ér», яғни «Жақсы дос – алтынмен тең». Жәнібек Әбдірашов Қазақстан мен Мажарстан достығының өркендей берісін, мажар халқына бейбітшілік пен гүлдену тіледі.

Ресми бөлімнен кейін қонақтарға Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының фольклорлық ансамблі, ішекті квартеті мен вокалдық триосы концерттік бағдарлама ұсынды. Сондай-ақ кеште Almaty Youth Jazz Band жастар джаз оркестрі өнер көрсетті.

Кеш бойы дәстүрлі және классикалық саздан джазға дейінгі әдемі әуендер мен әндер орындалды. Музыканттардың өнері салтанатты жиынға ерекше сән беріп, қонақтардың көңіл күйін көтерді. Залда шаттық пен достық лебізі есіп, кеш жылы атмосферада өтті.

Алматыдағы қабылдау 1956 жылғы батырлардың ерлігін еске алумен қатар, Қазақстан мен Мажарстан арасындағы достық пен стратегиялық әріптестіктің берік екенін тағы бір рет көрсетті. Сөз сөйлегендердің бәрі бір ойды айтты: бостандықты қастерлейтін екі халықты ортақ тарих, ортақ құндылықтар және ортақ болашақ байланыстырады.

Дайындаған: Ғазиза Ұзақ

Суреттер Мажарстанның Алматы қаласындағы Бас консулдығы тарапынан ұсынылды