Мессенджердегі тыныс белгілерінің құпия тілі

Нүкте – әңгіме бітті деген белгі ме? Егер сіз досыңызға «Жақсы» деп жазып, соңына нүкте қойсаңыз, ол: «Маған ренжіп қалдың ба?» – деп сұрауы мүмкін. Неге? Өйткені цифрлық филология тұрғысынан мессенджердегі нүкте – бұл тек сөйлемнің аяқталуы емес, ол эмоционалды суықтық, реніш немесе қатаң тоқтам ретінде қабылданады.

Бұрын мектепте бізге кез келген сөйлем нүктемен аяқталуы тиіс деп үйретті. Бірақ WhatsApp немесе Telegram әлемінде хабарламаны жіберу батырмасының өзі нүктенің қызметін атқарып тұр. Сондықтан, артық қойылған нүкте хабарламаға салмақ беріп, оны ресми немесе агрессивті етеді.

Көпнүкте – цифрлық әлемдегі ең қауіпті белгінің бірі. Оқырман оны әртүрлі түсінуі мүмкін:

Күдік: «Меніңше, бәрі жақсы сияқты…» (Мұнда автор бір нәрсені жасырып тұрғандай көрінеді).

Флирт немесе ишара: Кейде көпнүкте айтылмаған ойдың барын білдіреді.

Техникалық кідіріс: Ойды жинақтай алмай тұру.

Филологтар бұл құбылысты мәтіннің интонациялық жетіспеушілігін толтыру деп атайды. Біз дауыс ырғағын бере алмағандықтан, көпнүктені эмоционалды көпір ретінде қолданамыз.

Леп белгісі – позитив пе, әлде айғай ма? Қазіргі жастар арасында бір леп белгісі – бұл жай ғана эмоция, ал үш-төрт леп белгісі – бұл виртуалды айғай. Керісінше, хабарламада мүлдем тыныс белгісінің болмауы сенімділікті, жақындықты және еркіндікті білдіреді.

Смайликтер –  жаңа пунктуация. Бүгінде смайликтер мен эмодзилер тыныс белгілерінің қызметін толықтай алмастырып жатыр. Сөйлем соңындағы күлкілі смайлик нүктенің қаталдығын жұмсартады, ал «сұрақ және эмодзи» тіркесі сұрақтың мәнін аша түседі.

Қызықты дерек: Лингвист Гретхен Маккаллохтың зерттеуінше, интернет-пунктуация – бұл жазу емес, бұл саусақпен сөйлеу. Біз қағазға жазып жатқан жоқпыз, мәтін арқылы тірі дауысымызды жеткізуге тырысамыз.

Сауаттылық өзгерді ме? Бұл грамматиканы ұмыту керек деген сөз бе? Әрине, жоқ. Бірақ филология – бұл тірі процесс. Мессенджердегі тыныс белгілерінің өзгеруі – тілдің заманға икемделуі. Сауатты филолог қазір тек үтір мен нүктенің орнын біліп қана қоймай, сол белгілердің артында тұрған психологиялық контексті де түсінуі тиіс.

Келесі жолы жақын адамыңызға хат жазғанда байқап көріңіз. Нүкте қойсаңыз, қарым-қатынасыңыз ресмиленеді, ал мүлдем қоймасаңыз, арадағы шекара жойылады. Тіл – сіздің қолыңыздағы құрал, онымен қалай ойнауды өзіңіз шешесіз!

 Айдана ҚАСЕН,

І.Жансүгіров атындағы Жетісі университетінің гуманитарлық факультетінің студенті.

Сурет: Ашық дереккөздерден.